Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ή ΙΨ δεν συμπεριλαμβάνεται στην ομάδα των αγχωδών διαταραχών. Χαρακτηρίζεται είτε από ιδεοληψίες είτε από ψυχαναγκασμούς είτε και από τα δύο. Αυτές είναι ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις που συνιστούν πηγή δυσφορίας για το άτομο και απασχολούν σημαντικό μέρος από το χρόνο του και από την επαγγελματική, κοινωνική και την συναισθηματική του ζωή. Το άγχος συνδέεται συχνά με τους ψυχαναγκασμούς , καθώς και με την αντίσταση σε αυτούς, και υποχωρεί αμέσως μόλις το άτομο ενδώσει στον καταναγκασμό. Οι περισσότεροι πάσχοντες αναγνωρίζουν τον παθολογικό χαρακτήρα αυτών των καταναγκασμών καθώς και ότι είναι ανούσιοι και υπερβολικοί, ωστόσο κρίνεται εξαιρετικά δυσχερές από τους ίδιους να τους σταματήσουν. Η κατάθλιψη είναι πολύ πιθανόν να εμφανιστεί είτε πριν την έναρξη των συμπτωμάτων είτε ταυτόχρονα με αυτά.

Ψυχαναγκασμοί

Οι ψυχαναγκασμοί αποτελούν ένα κύριο σύμπτωμα της διαταραχής αυτής. Πρόκειται για επαναληπτικές συμπεριφορές που έχουν τη μορφή εξωτερικών ή εσωτερικών πράξεων που επιβάλλονται από το ίδιο το άτομο. Συχνά παίρνουν τη μορφή τελετουργίας, έτσι ώστε να μειωθεί το άγχος που είχε δημιουργηθεί. Μπορεί να συνοδεύουν τις φοβικές ή ιδεακές ιδεοληψίες για να εξαλείψουν το φόβο ή αμφιβολία που αυτές προκαλούν. Για παράδειγμα, ο ψυχαναγκασμός του πλυσίματος μπορεί να συνοδεύει τις φοβικές ιδεοληψίες της ακαθαρσίας. Ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν και ανεξάρτητα από τις ιδεοληψίες, όπως στις περιπτώσεις της ονοματομανίας ή της αριθμομανίας. Επίσης, ίσως αποβλέπουν στο πλαίσιο μιας λογικής που αποδίδει «μαγικές» ιδιότητες στη σκέψη ή στις τελετουργίες, να αποτρέψουν να εμφανιστεί ένα συμβάν που προκαλεί φόβο στο άτομο ή και να «ακυρώσουν» κάτι που έχει ήδη συμβεί.Ψυχαναγκαστική σκέψη μπορεί να γίνει ο στίχος ενός ποιήματος ή μια βλαστήμια, συχνά σε σχέση με τα θεία.

Ιδεοληψία

Ο όρος ιδεοληψία αναφέρεται σε μια έμμονη σκέψη, που όσο προσπαθεί το άτομο να την αποφύγει, τόσο πιο επίμονα ξαναγυρίζει στο νου του, ανεπιθύμητη και συνάμα ελκυστική. Μπορεί να πάρει τη μορφή μιας λέξης, επιγραμματικής φράσης ή εικόνας.Αντί για μια απλή σκέψη, η ιδεοληψία μπορεί να είναι η έμμονη απασχόληση με κάποιο θέμα, προσωπικό ή αφηρημένο φιλοσοφικό πρόβλημα. Επαναληπτικά, μηρυκαστικά, ο ασθενής ξαναγυρίζει στο ίδιο θέμα, χωρίς να φτάνει ποτέ σ’ ένα συμπέρασμα. Άλλοτε είναι η ιδέα, φόβος και επιθυμία μαζί ότι θα κάνει κάτι κακό. Με άλλα λόγια, η ιδέα μιας επιθετικής ή, γενικότερα, απαγορευμένης πράξης, συχνά σεξουαλικής, που το άτομο φοβάται ότι από τη μια στιγμή στην άλλη θα πραγματοποιήσει.Οι πιο συνήθεις τύποι ιδεοληψίας είναι: μόλυνση από μικρόβια και ότι θα τα μεταδώσει σε αγαπημένα πρόσωπα του περιβάλλοντός του, η παθολογική αμφιβολία κατά την οποία το άτομο νιώθει ότι έχει ξεχάσει κάτι, η ιδεοληψία της συμμετρία και της ακρίβειας που οδηγεί τα άτομα σε ψυχαναγκαστική βραδύτητα, ιδεοληψίες θρησκευτικού, σεξουαλικού και επιθετικού περιεχομένου.

Διαγνωστικά κριτήρια του DSM-IV

Τα τελευταία χρόνια η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ταξινομείται στις αγχώδεις διαταραχές. Τα κριτήρια διάγνωσης αυτής της διαταραχής κατά DSM-IV είναι τα εξής

Α. Ιδεοληψίες:

Επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, παρορμήσεις και εικόνες, οι οποίες βιώνονται κάποιες φορές κατά τη διάρκεια της διαταραχής σαν παρείσακτες και απρόσφορες και προκαλούν έντονο άγχος ή ενόχληση.

Οι σκέψεις, οι παρορμήσεις ή οι εικόνες δεν αποτελούν απλά υπερβολικές

Το άτομο προσπαθεί να αγνοεί ή να καταστέλλει τέτοιες σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες, ή να τις εξουδετερώνει με κάποια άλλη σκέψη ή πράξη

Το άτομο αναγνωρίζει ότι οι ιδεοληπτικές σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες αποτελούν προϊόν του δικού του νου (δεν επιβάλλονται από έξω, όπως στην παρεμβολή σκέψης)

Β. Ψυχαναγκασμοί

Επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές (π.χ. πλύσιμο χεριών, τακτοποίηση, έλεγχος) ή νοερές πράξεις (π.χ. προσευχές, μετρήσεις, σιωπηρές επαναλήψεις λέξεων), τις οποίες το άτομο αισθάνεται αναγκασμένο να εκτελέσει σε απάντηση μιας ιδεοληψίας ή σύμφωνα με κανόνες, οι οποίοι πρέπει να εφαρμοστούν αυστηρά.
Οι συμπεριφορές ή οι νοερές πράξεις αποβλέπουν στην αποτροπή ή τη μείωση της ενόχλησης ή στην αποτροπή κάποιου απευκταίου γεγονότος ή κατάστασης. Ωστόσο, αυτές οι συμπεριφορές ή νοερές πράξεις δεν συνδέονται με ρεαλιστικό τρόπο με αυτό, για το οποίο έχουν σχεδιαστεί να εξουδετερώνουν ή να αποτρέπουν, ή είναι σαφώς υπερβολικές.

Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της διαταραχής, το άτομο αναγνωρίζει ότι οι ιδεοληψίες ή οι ψυχαναγκασμοί είναι υπερβολικοί ή παράλογοι. Για τα παιδιάόμως αυτό δεν ισχύει.
Οι ιδεοληψίες ή οι ψυχαναγκασμοί προκαλούν έκδηλη ενόχληση, είναι χρονοβόροι (απαιτούν περισσότερο από μία ώρα την ημέρα) ή παρεμποδίζουν σημαντικά τις συνήθεις καθημερινές δραστηριότητες, την επαγγελματική δραστηριότητα ή τις συνήθεις κοινωνικές δραστηριότητες ή σχέσεις.

Θεραπεία
Βοήθεια για την ΙΨΔ
Οικογένεια

Η παραδοσιακή ψυχοθεραπεία, που στοχεύει να βοηθήσει τον ασθενή να κατανοήσει το πρόβλημά του, γενικά δενείναι βοηθητική στην ΙΨΔ. Παρόλα αυτά μια ειδική προσέγγιση συμπεριφορικής θεραπείας που ονομάζεται «έκθεση και παρεμποδισμός απάντησης» είναι αποτελεσματική για πολλά άτομα με ΙΨΔ.

Στην προσέγγιση αυτή, ο ασθενής έρχεται εσκεμμένα και οικειοθελώς αντιμέτωπος με το φοβούμενο αντικείμενο ή τη φοβούμενη ιδέα, είτα άμεσα είτε με τη φαντασία του.

Ταυτόχρονα, ο ασθενής ενθαρρύνεται να αποφύγει την τελετουργία, με την υποστήριξη και τη δομή που του προσφέρει ο θεραπευτής, και πιθανά άλλα άτομα στα οποία ο ασθενής έχει ζητήσει να τον βοηθήσουν.

Η θεραπεία εξελίσσεται σταδιακά, βήμα-βήμα, οδηγούμενη από την ικανότητα του ασθενή να ανεχτεί το άγχος και να ελέγχει τις τελετουργίες. Καθώς η θεραπεία εξελίσσεται, οι περισσότεροι ασθενείς βιώνουν βαθμιαία λιγότερο άγχος από τις έμμονες ιδέες και είναι περισσότερο ικανοί να αντισταθούν στις ψυχαναγκαστικές τάσεις.

Έρευνες πάνω στην συμπεριφορική θεραπεία για την ΙΨΔ έχουν δείξει ότι η θεραπεία αυτή είναι αποτελεσματική για την πλειοψηφία των ασθενών που την ολοκληρώνουν. Για να είναι αποτελεσματική, είναι σημαντικό ο θεραπευτής να είναι πλήρως εκπαιδευμένος για να προσφέρει τη συγκεκριμένη μορφή θεραπείας.Επίσης, είναι σημαντικό ο ασθενής να έχει υψηλό κίνητρο και θετική, αποφασιστική στάση.

Τα θετικά αποτελέσματα της συμπεριφορικής θεραπείας διαρκούν και μετά το τέλος της θεραπείας. Έρευνες έδειξαν ότι η ενσωμάτωση στοιχείων για την πρόληψη της υποτροπής στο θεραπευτικό πρόγραμμα, όπως ενισχυτικές συνεδρίες παρακολούθησης (follow-up) μετά το τέλος της εντατικής θεραπείας, συμβάλλει στην διατήρηση της βελτίωσης. Μια άλλη έρευνα προσφέρει καινούριες αποδείξεις ότι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μπορεί επίσης να είναι αποτελεσματική για την ΙΨΔ.

Αυτή η παραλλαγή της συμπεριφορικής θεραπείας δίνει έμφαση στην αλλαγή των πεποιθήσεων και του τρόπου σκέψης του ασθενή.

Η συνεχιζόμενη αναζήτηση των αιτιών, μαζί με την έρευνα για τη θεραπεία, υπόσχεται να δώσει ακόμη περισσότερη ελπίδα σε άτομα με ΙΨΔ και τις οικογένειές τους.
Αν νομίζετε ότι έχετε ΙΨΔ, πρέπει να αναζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας. Οι οικογενειακοί γιατροί, κλινικοί και οι οργανώσεις υγείας μπορούν να προσφέρουν θεραπεία και να παραπέμψουν σε κέντρα ψυχικής υγείας και ειδικούς. Επίσης, το τμήμα ψυχιατρικής ενός μεγάλου κέντρου υγείας ή ένα πανεπιστημιακό τμήμα ψυχολογίας μπορεί να διαθέτουν ειδικούς που γνωρίζουν τη θεραπεία της ΙΨΔ και μπορούν να προσφέρουν θεραπεία ή να προτείνουν κάποιο γιατρό στην περιοχή.
Η ΙΨΔ δεν επηρεάζει μόνο το ίδιο το άτομο, αλλά ολόκληρη την οικογένεια. Η οικογένεια συνήθως δυσκολεύεται να αποδεχτεί ότι το άτομο με ΙΨΔ δεν μπορεί να σταματήσει τη δυσφορική του συμπεριφορά. Τα μέλη της οικογένειας μπορεί να δείχνουν το θυμό και τη δυσανασχέτησή τους, προκαλώντας έτσι αύξηση της ιδεοψυχαναγκαστικής συμπεριφοράς. Ή, για να διατηρήσουν την ηρεμία, μπορεί ακόμη και να διευκολύνουν τις τελετουργίες και να δίνουν διαρκή επιβεβαίωση.

Είναι σημαντικό η οικογένεια να λάβει κάποια εκπαίδευση σχετικά με την ΙΨΔ. Η οικογένεια μπορεί να μάθει συγκεκριμένους τρόπους για να ενθαρρύνει το άτομο με ΙΨΔ να αφοσιωθεί στη συμπεριφορική θεραπεία ή/και στο φαρμακοθεραπευτικό πρόγραμμα.

Κάποιες οικογένειες ζητούν βοήθεια από οικογενειακό θεραπευτή ειδικευμένο στον τομέα. Επίσης, τα τελευταία χρόνια, πολλές οικογένειες συμμετέχουν σε εκπαιδευτικές υποστηρικτικές ομάδες που οργανώνονται στη χώρα τους.

M	T	W	T	F	S	S

		1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	30

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή